Cây cầu nổi tiếng và đẹp nhất của Paris chính là cầu Alexandre Đệ Tam. Không chỉ đơn thuần là một cây cầu bắc ngang sông Seine, cầu Alexandre Đệ Tam như một đại lộ danh vọng thu nhỏ với những chi tiết nghệ thuật điêu khắc đỉnh cao, là một biểu trưng của bang giao quốc tế giữa Pháp và Nga. Với du khách, đây xứng đáng là một địa danh không thể bỏ qua khi đến thăm thủ đô Paris.
Cầu Alexandre III được coi là công trình cầu đường hoành tráng nhất tại Thủ đô Paris. Cây cầu được trang trí công phu, như một cánh cung lớn bắc ngang sông Seine, nối giữa quận 7 và quận 8. Ngoài kiến trúc lộng lẫy, đây cũng là công trình nằm ở vị trí đắc địa, giữa một bên là đại lộ Invalides (Sở Thương Binh) và một bên là Grand Palais (Điện lớn). Cầu Alexandre III là một công trình có tầm cỡ bởi đây là cây cầu rộng nhất với hơn 40m chiều rộng và 150m chiều dài. Thêm vào đó, cây cầu còn được xây dựng đúng vào thời kỳ Cách tân, giai đoạn chứng kiến sự trỗi dậy của những công trình dân dụng. Để làm nên cây cầu này, người ta sử dụng sắt thép sản xuất đặc biệt tại Creusot và sau đó được lắp ghép tại Paris.
Cầu Alexandre III là cây cầu mang giá trị biểu tượng cao: nó vừa là biểu tượng cho tình hữu nghị giữa hai quốc gia Pháp và Liên bang Nga. Tình hữu nghị đó được thiết lập bởi Sa Hoàng Alexandre III và Thủ tướng Liên bang Sadi Carnot và được biểu trưng bằng chính cây cầu này. Người đặt viên đá khởi công cho cây cầu chính là Nicolas II (được hộ tống bởi Felix Faure) vào năm 1896, con trai của Alexandre III người qua đời vào năm 1894.
Những cột tháp khổng lồ được đặt hai bên của cây cầu do yêu cầu kĩ thuật trong xây dựng và lắp ghép: chúng cho phép áp lực chạy theo chiều thẳng đứng của toàn bộ kết cấu. Người qua đường thì nhìn những cột trụ lớn này như những tác phẩm nghệ thuật: những ngọn tháp này được trang trí hoàn hảo với mỗi bên hai bức tượng, một đặt ở trụ đỡ bằng đá và một trên đỉnh bằng đồng đen.
Trên cầu có tổng cộng 8 bức tượng được tạc nên bởi những thợ điêu khắc lành nghề nhất thời kỳ đó. Họ chính là những người đã dùng bàn tay ma thuật tạo nên những công trình tuyệt vời biểu tượng cho vẻ đẹp Kinh đô ánh sáng của chúng ta. Cây cầu được thắp sáng bởi 32 cột đèn. Trời càng tối, những cột đèn điện càng tỏa sáng rực rỡ với được tô điểm bởi những thiên thần nhỏ vây quanh. Cây cầu cũng được xếp hạng công trình lịch sử vào năm 1975.
Vẻ đẹp của cầu Alexandre III nổi tiếng cả trong và ngoài nước Pháp, cây cầu trở thành nguồn cảm hứng cho rất nhiều công trình cầu đường trên thế giới nhưng tất nhiên theo cá nhân tôi, chúng đều không để lại chút tiếng tăm gì. Trong thời gian thu thập tư liệu để viết bài báo này, tôi đã gặp phải rất nhiều khó khăn trong việc tìm kiếm thông tin dù là nhỏ nhoi nhất về tên của các bức tượng! Có thể bạn đọc vẫn còn nhớ một bài nghiên cứu của tôi có đề tài về một trong số những bức tượng trên cầu, “Nước Pháp thời Phục hưng” của Jules Coutan. Trong bài nghiên cứu đó, tôi cũng thể hiện sự nuối tiếc vì đã quên mất một nghệ nhân vô cùng kỳ lạ.
Tôi cũng đưa ra một vài thông tin ít ỏi mà ta có thể tìm thấy về những nhà điều khắc thiên tài thời cuối thế kỷ 19. May mắn thay tên tuổi của những kiến trúc sư Jean Résal và Amédée Albyet và các nhà thiết kế Cassien Bernard và Gaston Cousin đã được khắc vào đá. Thực tế là những kiến trúc sư này cũng chính là người đã xây dựng nên cây cầu Debilly khánh thành năm 1900.
Cá nhân tôi cho rằng các nghệ nhân rất ít được coi trọng trong nền nghệ thuật hiện nay, đặc biệt nếu đem so sánh với tầm cỡ của những tác phẩm của họ, chính là sự ngưỡng mộ của biết bao khách du lịch đổ về tham quan Thủ đô Paris. Tôi vẫn sẽ cố gắng phác họa những bức tượng bằng việc dò hỏi các nguồn thông tin để thể đưa ra những thông tin cụ thể và chính xác hơn những gì tôi sẽ nói trong những dòng tiếp theo.
Bốn bức tượng đồng đen mạ vàng mà chúng ta có thể chiêm ngưỡng ngày nay ngự trên đỉnh mỗi ngọn tháp được sáng tạo bởi bốn nghệ nhân riêng biệt nhưng tất cả đều chung một chủ đề “Ngựa có cánh được cưỡi bởi Nữ thần Danh vọng”. Và sự bế tắc bắt đầu từ đây. Tôi tìm thấy những tên gọi trái ngược cho những bức tượng này. Nữ thần Danh vọng là một vị thần trong truyền thuyết của Hy Lạp – La Mã, hiện thân cho danh tiếng trước công chúng hoặc trong xã hội. Nữ thần được miêu tả bằng hình tượng một người phụ nữ có cánh cầm trên tay cây kèn đồng (một loại nhạc cụ). Nữ thần Danh vọng tạc trên cầu phù hợp hoàn hảo với sự mô tả trên.
Trên mạn phải, chúng ta có thể bắt gặp “Nữ thần danh vọng Nông nghiệp” được tạc bởi Gustave Michel. Tôi cũng tìm được nhiều nguồn ghi chép một cái tên khác “Nữ thần Danh vọng Khoa học”. Theo chủ quan, từ hình ảnh một thân cây trên tay bức tượng, tôi có thể phán đoán chủ đề bức tượng bên mạn phải này là về Nông nghiệp. Do đó, cũng không còn gì để băn khoăn giữa hai cái tên này. Gustave Michel cũng là tác giả của tác phẩm “Nước Pháp Hiện đại” hay còn gọi là “Nước Pháp Thái Bình Dương”, một trong những bức tượng mang tính ẩn dụ tạc dưới chân ngọn tháp. Cùng trên bờ bên phải cây cầu, chúng ta còn có “Nữ thần Danh vọng Nghệ thuật”, tác phẩm của nhà điêu khắc Emmanuel Fremiet. Và ở chân ngọn tháp là “Nước Pháp Trung cổ” hay còn gọi là “Nước Pháp của Charlemagne” được tạc bởi AlfredCharles Lenoir. Phía bên kia của sông Seine, mạn trái, là bức tượng “Nữ thần Danh vọng Tranh đấu” của Pierre Granet. Đó là một bức tượng bằng đồng mô tả một người phụ nữ với bộ ngực trần, tay vung một thanh kiếm, khiến tôi liên tưởng ngay đến hình ảnh một cuộc chiến. Nhưng tôi cũng tìm thấy một vài nguồn thông tin gọi bức tượng này là “Nữ thần Danh vọng Thương mại”! Dưới chân tháp, một bức tượng ẩn dụ rất đẹp về “Nước Pháp thời Phục hưng” được tạc bởi Jules Coutant. Cuối cùng, bức tượng “Nữ thần Danh vọng Chiến tranh” được đặt trên ngọn tháp cuối cùng là tác phẩm của Clement Steiner, hay còn có tên gọi khác là “Nữ thần Danh vọng Công nghiệp”. Dưới chân tháp là “Nước Pháp thời Louis XVI”, tác phẩm của Laurent Marqueste. Làm sao để biết được nguồn thông tin nào là chính xác? Ngay cả một hướng dẫn viên du lịch cũng đưa ra cho tôi những thông tin trái chiều và đương nhiên, hiếm hoi nhất vẫn là tên tuổi của những nhà điêu khắc đã bị lãng quên… Dù sao đây cũng là cơ hội quý giá để tôi có thể nghiên cứu thêm được một chút về nghệ thuật điêu khắc và thời kỳ lịch sử những năm 1900.
